Hemodiyaliz Su Sistemleri

Hemodiyaliz su sistemi, suyun içeriğindeki diyaliz hastalarına toksik olduğu bilinen çeşitli madde ve kontaminant miktarlarının, istenen düzeylerin altına düşürülmesini sağlayan bir sistemdir. Bu sistemlerle, diyalizat hazırlanması, konsantre diyalizat hazırlanması ve diyalizerin tekrar kullanıma hazırlanması gibi çeşitli amaçlara yönelik su ihtiyacı, uygun debi, basınç ve sıcaklıkta karşılanmaktadır.

Avrupa Farmakopesi Ve Türkiye Sağlık Bakanlığı Hemodiyaliz Su Arıtma Yönergesine göre saf suyun maksimum kontaminasyon düzeyleri Tablo 1'de ve maksimum bakteriyolojik düzeyleri Tablo 2’de gösterilmiştir.

Tablo 1: Maksimum Kontaminasyon Düzeyleri

Parametre

Maksimum Düzey

Parametre

Maksimum Düzey

Asitlik - Alkalilik

Teste uygunluk

Kalsiyum

2 ppm

Okside olabilen maddeler

Teste uygunluk

Magnezyum

2 ppm

Toplam mevcut klor

0.1 ppm

Cıva

0.001 ppm

Klorür

50 ppm

Potasyum

2 ppm

Florür

0.2 ppm

Sodyum

50 ppm

Nitrat

2 ppm

Çinko

0.1 ppm

Sülfat

50 ppm

Ağır metaller (kurşun)

0.1 ppm

Alüminyum

10 µg/L

Mikrobiyal kontaminasyon

100 CFU/ml

Amonyum

0.2 ppm

Bakteriyel endotoksin

0.25 IU/ml (Ultra saf diyaliz suyu için 0.03)

Tablo 2: Maksimum Bakteriyolojik Düzeyleri

Parametre

Saf Su

Ultra Saf Diyaliz Sıvısı

Mikrobiyal kontaminasyon (CFU/ml)

<100

<0.1

Bakteriyel endotoksin (IU/ml)

<0.25

<0.03

Yerel su kaynakları istenen standartta suyu temin edemeyeceği için, bütün hemodiyaliz merkezlerinde su sistemi bulunması gerekir. Su sisteminin kapasitesi ve özellikleri amaca ve yerel su kaynağının niteliklerine göre her merkez için değişiklik gösterir. Zamanla ihtiyaç artabileceğinden ve sistem eskidikçe üretim hızı azalacağından dolayı, bir su sistemi kurulurken, kapasitesinin hesaplanan ihtiyacın %20-25 fazlası olması tavsiye edilir. Diyalizat hazırlamak için kullanılacak suda 100 cfu/ml bakteri bulunmasına izin verilmektedir. Su sisteminin niteliği en kaliteli su gerektiren kullanım amacına ve yerel su kaynağının en kötü özellikte olduğu duruma göre belirlenmelidir.

Su sistemi, su arıtma ve su dağıtım sistemlerini içermektedir. Su arıtma sistemi ise ön arıtma grubu ve asıl su arıtma işlemi unsurlarını içerir. Ön arıtma grubunda su önce partikülleri uzaklaştırma amacıyla bir multimedya filtreden (kum filtre, tortu filtresi) geçirilir. Bundan sonra içeriğindeki toksik etkili kloraminlerin ve klorürün uzaklaştırılması için su, karbon filtreden geçirilmektedir. Bir sonraki aşamada su, içeriğindeki kalsiyum ve magnezyumun uzaklaştırılması için yumuşatıcı filtreden geçirilir. Bu yumuşatma işlemi ile ters ozmos (reverse osmosis) membranlarının korunarak ömürlerinin uzatılması amaçlanmaktadır. Ön arıtma grubunun sonunda, asıl arıtma işleminden önce su, 5 μm’lik mikro-partikül tutucu filtreden de geçirilerek, ters ozmos membranlarının bu partiküllerle hasarlanmasından korunmaya çalışılır. Ters ozmos membranlarının çoğu 25 °C'deki giriş suyu ile en verimli şekilde çalışırlar, daha soğuk suda çıkış debisi düşer, 38°C' den daha sıcak su ise membranlarda hasarlanmaya sebep olabilir. Özellikle saf su deposunun kullanıldığı durumda bakteriyel temizleme için bir ultraviyole filtreden ve endotoksin filtreden de geçirildikten sonra dağıtılır.

Arıtılmış su, bir tankta depolanarak veya ters ozmos cihazından direk olarak diyaliz makinalarına dağıtılır ve kullanılmayan su kapalı bir devre oluşturarak tekrar tanka veya su arıtma sistemine geri döner. Su dağıtım devresi olabildiğince bakteriyel üremeye müsait olmayan ve metalik olmayan malzemeden imal edilmiş olmalı, bakır, çinko, galvanize metal, pirinç gibi malzemeden yapılmamalıdır. Genellikle bu amaçla çapraz bağlı PEX boru veya polivinil klorür kullanılmaktadır. Boru çapları aşırı basınç gerektirmeden 1-2 m/sn’lik akım hızına uygun olmalıdır. Dağıtım devresi bakteriyel üremeye imkan vermemek için, kör tapa ile kapalı uç, dallanmış boru hatları, çok büyük depolama tankı gibi su akımında durgunluk gösterebilecek kısımlar içermemelidir. Zamanla su kaynağının kalitesindeki değişiklikler, su sisteminin unsurlarından birinin ömrünün dolması, bakteriyel kontaminasyon gibi sebeplerle, bir su arıtma sisteminin performansı düşebilir. Bu nedenle su sistemlerinin iyi bir şekilde takip ve bakımını içeren kalite kontrol uygulamaları yapılmalıdır.